Historische druivenrassen uit de Champagne

Als we het over Champagne hebben, dan weten we het wel. Bij elk bezoek aan een groot huis zoals Moët & Chandon, Mumm, Pommery, Veuve Cliquot en vele anderen, wordt je tijdens de rondleiding verteld dat er 3 druiven zijn in de Champagne: Chardonnay, Pinot Noir en Pinot Meunier, waarbij Chardonnay voor de ruggengraat (structuur) en het langere bewaarpotentieel van de champagne zorgt, Pinot Noir voor het heerlijke mondgevoel, en Pinot Meunier voor de fruitige en florale toetsen.  In dit artikel ontdek je de ‘vergeten druivenrassen’, én een overzicht van enkele bekende Champagnes met deze druiven!

Bekende druivenrassen en…

Van de bekende druivenrassen is Chardonnay de enige witte druif. Pinot Noir en Meunier zijn blauwe druiven. De overgrote meerderheid ( > 98%) van de champagnes die we drinken zijn dan ook gemaakt met (een assemblage van) deze druiven. Als een fles champagne enkel sap van witte druiven, bijvoorbeeld Chardonnay, bevat, dan noemen we dit een Blanc de Blancs. Bevat hij alleen het sap van blauwe druiven, gaat hij door het leven als een Blanc de Noirs. Naar locatie toe vinden we Chardonnay vooral in de Côte des Blancs, Sézanne, Vitry-le-François en Montgueux. Pinot Noir kan je vooral vinden in de Montagne de Reims en de Aube, Meunier in de Vallée de la Marne.

Wat vele consumenten echter niet weten, is dat er naast deze 3 hoofddruiven, nog 4 historische druivenrassen bestaan die ook mogen gebruikt worden in de Champagne. Hun namen zijn de bekende Pinot Blanc (wit) en Pinot Gris, maar ook minder bekend zoals de Petit Meslier (wit) en Arbanne (wit).

Vergeten druivenrassen

Uiteraard is er een reden waarom onderstaande 4 ‘vergeten’ druivenrassen minder geteeld worden.

Wijn gerelateerde oorzaken: In de meeste gevallen is het een combinatie van lage opbrengsten per hectare door te kleine druifjes. Een lage opbrengst betekent minder liter champagne per hectare wijngaard. Dikwijls zijn deze druiven vatbaar voor schimmelziekten en kunnen er moeilijkheden zijn om de druif volledig rijp te krijgen. De klimaatopwarming zorgt er voor dat deze druiven opnieuw interessanter worden voor de producenten. De constante kwaliteit en huistijl, eigen aan Champagne, is soms ‘makkelijker’ te bekomen met de bekende druiven. Maar de vergeten druiven zijn soms intens aromatisch, of hebben een ander aroma pallet.

Commerciële oorzaken:  Pinot Blanc en Pinot Gris wordt vaak gebruikt door de grote concurrent “Crémant”, wat voor sommige producenten een reden kan zijn om ze niet of net wel te gebruiken. Vergeet ook niet dat wereldwijd een groeiend aantal champagneliefhebbers op zoek is naar nieuwe smaak ervaringen. En dat heeft een positief effect op de producenten om te ‘experimenteren’, met nieuwe (euh, historische) druivenrassen.

En nu laten we de druiven zelf spreken…

Arbanne: dit is een oude, aromatische witte druif, die vooral in de Aube (zuiden van Champagne) wordt geteeld. Daar was deze druif in het verleden erg populair (vooral in Bar-sur-Aube). Het is een snelgroeiende plant, die vroeg in bloei staat en een middel- tot late rijper is. Verder bekend voor z’n hele lage opbrengsten (amper 15 hl/ha!) en erg vatbaar voor meeldauw. De druivenbessen en -trossen zijn erg klein. Soms zorgt deze druif voor een minder aangename ‘metaalachtige’ smaak in de wijn.

Petit Meslier: is een kruising van Gouais Blanc en Savagnin. Soms wordt deze druif verward met Sauvignon Blanc. Petit Meslier is een vroeg rijpende plant, hetgeen hem vatbaar maakt voor allerlei ziektes zoals botrytis, coulure (slechte vruchtzetting door bv. verlies van stuifmeel als gevolg van regen of koude) en millerandage (onregelmatige vruchtzetting, te herkennen aan grote en kleine druiven in dezelfde tros). Petit Meslier heeft ook kleine druiven en kleine druiventrossen, net als Arbane. Deze druif was vroeger heel populair omdat ze erg goed (ondanks het warmere weer) haar aciditeit kon behouden. gezien ze verward werd met Sauvignon Blanc, vertoont ze ook een zeker kwaliteit potentieel. Maar deze populariteit is zo goed als volledig verdwenen door de hele lage opbrengsten per hectare en de moeilijkheid om de druiven volledig rijp te krijgen. En als ze dan rijp geplukt kunnen worden, dienen ze, door de hoge zuurtegraad, langer in de kelder te rijpen ‘sur lie’ om de wijn in balans te krijgen. Er zijn ook in Australië experimenten met deze druif door bijvoorbeeld de schuimwijn producent Irvine Wines

Pinot Blanc (ook Pinot Blanc Vrai): Pinot Blanc is een iets meer productieve druif dan z’n partners Pinot Gris en Pinot Noir. De druif heeft ook een goede resistentie tegen de koude, maar minder tegen schimmelziekten. Buiten de wijnregio Elzas is deze druif in Frankrijk bijna niet aangeplant. Deze druif zorgt voor florale en honingtoetsen in de wijnen, en geeft ze meer textuur.

Pinot Gris : in de Champagnestreek wordt deze druif Fromenteau genoemd. Het is een kleur-mutatie van de Pinot Noir-druif. Pinot Gris is een vroeg rijpende druif met een roze kleur zodra rijp, en die extra fruitigheid brengt in een cuvee (zoals de Meunier). Ze is echter ook vatbaar voor botrytis en valse meeldauw. Zowel de druiven als de druiventrossen zijn klein tot heel klein.

Producent Cuvée
Agrapart Complantée (15% Arbane, 15% Pinot Blanc, 15% Petit Meslier)
Aspasie Cépages d’Antan (40% Arbane, 40% Petit Meslier en 20% Pinot Blanc)
L. Aubry Fils Le Nombre d’Or (Fromenteau, Petit Meslier, Arbanne, Chardonnay, Pinot Blanc, Pinot Noir, Meunier) en Sablé Blanc des Blancs (30% Chardonnay, 10% Pinot Noir, 25% Arbanne, 25% Petit Meslier en 10% Pinot Blanc)
Lionel Carreau Cuvee Préembulles (Pinot Blanc, Chardonnay en Pinot Noir)
Cédric Bouchard Roses de Jeanne La Bolorée (100% Arbane)
Chassenay d’Arce Pinot Blanc (100% Pinot Blanc)
Château de Bligny Clos du Château de Bligny Cuvée 6 cépages
(gelijke blend van Chardonnay, Pinot Noir, Meunier, Petit Meslier, Arbane en Pinot Blanc)
Dérot-Duligny Cuvée des Fondateurs (100% Pinot Gris)
Drappier Quattuor (blend van gelijke delen Pinot Blanc, Meunier, Arbane en Chardonnay)
Charles Dufour Blanc de Blancs Le Champ du Clos (100% Pinot Blanc)
Duval-Leroy Précieuses Parcelles (100% Petit Meslier)
Fleury Notes Blanches (100% Pinot Blanc)
Michel Furdyna Carte Blanche (blend van Pinot Noir, Chardonnay, Pinot Blanc en Meunier)
Philippe Fontaine Blanc de Blancs Cuvée des Lys (100% Pinot Blanc)
Pierre Gerbais L’Originale (100% Pinot Blanc)
Horiot 5 Sens (Arbanne, Meunier, Pinot Noir, Pinot Blanc, Chardonnay) en Arbane (100% Arbane)
Benoit Lahaye Jardin de la Grosse Pierre (Pinot Noir, Chardonnay, Meunier, Pinot Blanc, Arbanne, Petit Meslier)
Laherte Frères Les 7 (10% Pinot Gris, 18% Chardonnay, 18% Meunier, 15% Petit Meslier, 8% Arbanne, 14% Pinot Noir en 17% Pinot Blanc)
Pascal Leblond-Lenoir Désir de Matthieu
Moutard Cuvéé des 6 Cépages en Arbane Vieilles Vignes (100% Arbane)
Petit-Camusat Blanc de Blancs
Piollot Cuvée Colas Robin
Tarlant BAM (Pinot Blanc, Arbane, Petit Meslier)
Benoit Tassin Blanc de Blancs
Vouette & Sorbée
Pinot Blanc Textures

Waar te koop? Flesje kraken?

In het Leuvense kan je terecht bij Jochen Claes. Hij verdeelt Aspasie, al zal je voor de cuvée met de oude druivenrassen wel even moeten informeren, gezien dit niet standaard tot z’n gamma behoort.

Bij Erik (Notre Comptoir du Champagne) kan je terecht voor het gamma van Laherte Frères, waartussen je cuvée Les 7 kan vinden, een unieke blend van alle 7 toegelaten druivenrassen in de Champagne.

Fleury Notes Blanches is te koop in het Brusselse bij Cave 1929.

Benoit Lahaye kan je vinden bij Oenologic.